Activity

Vào năm 2019, người thợ chính nhà tôi bỏ việc vừa đúng 3 ngày trước khi gắn mặt bếp cho một căn biệt thự ở Thảo Điền. Mình buộc phải đích thân giữ máy chà nhám liên tục 14 giờ rồi hiểu ra vấn đề không phải ở lương. Làm nghề thi công đá nhân tạo gần 11 năm, mình đã từng đi cắt đá thuê trước khi mở xưởng riêng ở Bình Dương, giờ coi 7 thợ chính với 4 thợ phụ. Điều mình ngộ ra sau khi nhiều lần mất người thì không phải vấn đề tiền bạc. Khi tìm hiểu đá nhân tạo LG Himacs, mình thấy phần lớn xưởng nào cũng kể giống nhau.

Thợ làm đá nhân tạo không bỏ nghề vì lương thấp, họ nghỉ vì bị gọi dậy lúc 5 giờ sáng đi lắp đặt

Một tuần làm thường thợ chính chỗ tôi nhìn qua thì rõ ngay chuyện. Buổi sáng 5 giờ kém 15, điện thoại reo: công trình ở Quận 7 gọi hỏi miếng đá dán quầy rượu bị hở đường sau khi lắp ngày hôm qua. Thợ phóng xe máy 32 cây số từ xưởng Bình Dương tới trung tâm, vác theo máy mài, keo acrylic, giẻ chùi. Chiều 4 giờ quay về xưởng chạy công đoạn nối tấm đá để kịp giao ngày mai. Đếm lại một tuần thợ tôi đi đâu đó 320 cây, nghe hơn 40 cuộc gọi, mà gần một nửa thuộc ngoài giờ. Lương thị trường thợ chính tay nghề ổn giờ tầm 18–22 triệu một tháng. Thật tình mức ấy không thấp nếu đem so mặt bằng chung. Vậy mà bao nhiêu thợ giỏi mình quen đã chuyển làm nội thất gỗ hay xin vào nhà máy lớn có ca cố định, chịu lương thấp hơn chút đỉnh để đổi giờ giấc đều đặn. Có lần một anh thợ nói với mình một câu mình nhớ hoài: hắn không sợ nhọc, chỉ ngại đứa con không gặp cha cả tuần.

Tôi thử trả thêm 15 phần trăm nhưng đổi lại bằng bảng chia ca viết tay dán ngay cửa xưởng

Từ đầu năm ngoái, mình bỏ hẳn một buổi tối ngồi viết tay bảng chia ca cho từng tuần rồi dán lên cánh cửa sắt xưởng ra vào. Làm cụ thể như vầy: mỗi tuần cứ một nhóm 3 người lo công đoạn cắt tấm và ghép keo, một nhóm khác lo chà nhám và đánh bóng, và nhóm lắp đặt thì ra công trường theo phiên, tuần sau đổi vai cho nhau. Người nào đi lắp hôm trước thì được về xưởng chạy hôm sau, đỡ phải dậy sớm hai ngày liền. Kết quả rõ nhất là thợ biết trước mình làm gì cả tháng, hết kiểu tối mới hỏi mai đi đâu. Sau 6 tháng, 7 thợ chính thì sáu người ở lại, một người về quê mở tiệm nhỏ nhận cửa hàng quán ăn chứ không phải do xưởng đãi ngộ bạc. Chi phí tăng thêm mỗi tháng khoảng 12–14 triệu cho cả nhóm. Bù lại, tỉ lệ phải làm lại vì lỗi hở đường từ 8% giảm còn chưa tới 2%. Một mặt bàn bị ghép lỗi phải tháo ra làm lại tốn tầm 3 triệu tiền vật tư chưa kể mất hôm công. Tính ra thì số tăng thêm không phải là chi phí mà là khoản đầu tư đáng nhất mình từng làm.

Lỗi của mình là coi đám phụ như người bưng vác, làm gì phải người học nghề

Cậu Hậu, phụ người Bến Tre, vào xưởng cách cuối năm 2021. Hồi đó mình chỉ để nó bưng tấm đá, chùi bụi, đi lấy keo với khăn. Nó im thin thít, cứ ngồi nhìn thợ chính chạy rồi học lỏm. Một hôm mình kêu nó đứng máy chà hai tiếng mỗi chiều, làm theo mực nước tôi kẻ sẵn. Hai tuần đầu nó chà lệch hoài, vậy mà tới tháng thứ tư thì biết ghép mí đá mà không cần ai chỉ nữa. Tám tháng sau, Hậu tự đứng công trình nhỏ, làm quầy bàn cho cái tiệm cắt tóc tại Thuận An; tôi chỉ lên coi cuối ngày nghiệm thu. Điều buồn cười là hồi tôi làm thuê cho người khác, mình rủa chuyện ông chủ coi thợ phụ như con xe đẩy đá, mà khi đứng ra làm chủ thì tôi chính mình dính y chang cái lỗi. lúc này xưởng mình áp dụng lộ trình rõ ràng: tháng đầu tiên học an toàn và đọc bản vẽ, tháng thứ hai đến thứ ba đứng máy chà với đánh bóng, tháng thứ tư đến thứ sáu học nối mí và uốn cong mặt đá, tháng 7 trở đi phụ công trình với thợ chính, đủ tay thì cho nhận việc làm nhỏ ăn phần trăm. Hai năm gần đây, cứ bốn phụ thì có hai người lên thợ chính trong vòng 2 năm, con số 50% so với trước đây hầu như chẳng ai trụ nổi quá 12 tháng.

Tối nào tôi đều ghé xưởng một lần dù chẳng có việc gì phải làm

8 giờ tối, mình lại chạy xe từ nhà ra xưởng, bật ấm nước pha trà. Mấy anh thợ đang tăng ca đánh bóng mặt quầy thì ngồi chung uống một ly trà. Hồi đầu mình chỉ định ghé coi hàng rồi dzìa. Nhưng ngồi một chút thì nghe được đủ thứ: nào là miếng đá chỗ vòi nước bị nứt mà anh thợ đi lắp giấu, định tự sửa mai, nào là keo ghép mí ở cầu thang không khớp màu với tấm kế bên. Buổi ngày hỏi thì anh em nói ổn hết, đêm ngồi trà nước thì mới kể thật. Mình bắt đầu đếm chuyện này. Hồi trước, mỗi tháng tôi chỉ nhận được tầm 2–3 báo hư từ phía thợ, bao nhiêu họ tự lo rồi giấu. Sau tầm một năm giữ thói quen này, số lần thợ chủ động báo hư sớm tăng lên tầm 11–13 bận mỗi tháng. Mới nghe thấy như nhiều hư quá, nhưng thật ra chính là họ không giấu giấu nữa. Một vết nứt nhỏ phát hiện lúc đang thi công thì chạy hết nửa tiếng, để tới khi gia chủ dọn vô ở mới thấy thì phải tháo cả mặt bàn. Nếu bạn đang làm xưởng này, thử tuần này để ý xem anh em của mình kể được mấy chuyện mà họ chưa kể với ai — đáp số ấy thường đáng giá hơn cái bảng lương.